Een wilsverklaring is een officieel document waarin iemand zijn of haar wensen en voorkeuren voor medische behandelingen en zorg opschrijft. Zo weten zorgverleners en naasten precies wat deze persoon wel en juist niet wil. Ook als deze persoon dit zelf niet meer kan aangeven, bijvoorbeeld door een ongeval, een beroerte met ernstige gevolgen of een ziekte als dementie.
Er zijn twee soorten wilsverklaringen. Een verklaring waarin iemand aangeeft iets níet te willen en een verklaring waarin iemand aangeeft iets wél te willen.
Een voorbeeld is een verklaring niet-reanimeren: met deze verklaring geeft iemand aan dat hij/zij niet gereanimeerd wil worden in het geval van een hartstilstand. Dus geen hartmassage en geen inzet van de AED, het apparaat dat elektrische schokken op de borst geeft om het hart weer op gang te brengen.
Dit kan bijvoorbeeld een levenswensverklaring zijn, waarin deze persoon vertelt dat hij of zij wél behandeling wil in bepaalde situaties. Bijvoorbeeld in het geval van een coma of dementie. Zoals de Levenswensverklaring van de NPV.
Een tweede voorbeeld is een euthanasieverklaring. Met deze wilsverklaring geeft iemand aan dat hij of zij euthanasie wil wanneer er sprake is van ondraaglijk lijden. Dat betekent dat deze persoon het leven actief wil laten beëindigen op het moment dat er voor hem of haar geen kwaliteit van leven meer is en de situatie ook niet beter wordt. Het is belangrijk dat dit schriftelijke euthanasieverzoek beschrijft wat voor deze persoon ondraaglijk lijden is. Als er sprake is van hevige pijn, bijvoorbeeld, of wanneer iemand niet meer zelfstandig kan leven. Het is belangrijk dat dit ondraaglijk lijden ook uitzichtloos is: dat het niet meer beter wordt.
Een arts moet de wensen in een behandelverbod respecteren. De wensen in een wilsverklaring waarin iemand vraagt bepaalde zorg of een behandeling wél te geven, kán de arts respecteren. Maar hij of zij is niet verplicht de behandeling of zorg uit te voeren.
Er zijn meer zaken die iemand vast kan leggen in een wilsverklaring. Zoals wie de vertegenwoordiger is: de persoon die (medische) beslissingen neemt, op het moment dat degene het zelf niet meer kan. In een wilsverklaring kan ook staan of iemand na zijn overlijden organen of weefsel wil afstaan voor onderzoek.
Het opstellen van een wilsverklaring is persoonlijk. Het zijn natuurlijk eigen wensen en voorkeuren. Toch is het goed om op de bepaalde zaken te letten. De Rijksoverheid geeft de volgende tips:
Op het moment van opstellen van de wilsverklaring moet de persoon 16 jaar of ouder zijn én wilsbekwaam. Dat betekent dat hij of zij goed over een beslissing na kan denken en de gevolgen overziet.
Patiëntenfederatie Nederland heeft een voorbeeld van een wilsverklaring. Klik hier om dit voorbeeld te bekijken.
Geef de (huis)arts een kopie van de wilsverklaring voor in het persoonlijk medisch dossier. Daarnaast is het belangrijk om de wilsverklaring regelmatig met de (huis)arts te bespreken. Deze arts weet dan precies wat de wensen zijn en of deze wensen hetzelfde blijven, of misschien wel veranderen.
Bewaar de wilsverklaring zelf op een toegankelijke plek. Vertel naasten en betrokken zorgverleners waar zij deze wilsverklaring kunnen vinden wanneer dat nodig is.